სრულწლოვან პირს, რომელიც არ არის ბრიტანეთის მოქალაქე, შეუძლია შეიტანოს განაცხადი მოქალაქეობის მისაღებად. ეს პროცესი ცნობილია როგორც ნატურალიზაცია (Naturalisation).
როგორც წესი, პირები უფლებამოსილნი არიან მიმართონ ნატურალიზაციას „ბრიტანეთის მოქალაქეობის შესახებ 1981 წლის აქტის“ (British Nationality Act 1981 – BNA 1981) მე-6 მუხლის შესაბამისად, თუ ისინი აკმაყოფილებენ გარკვეულ კრიტერიუმებს. ეს მოიცავს ქვეყანაში ცხოვრების (ბინადრობის) მოთხოვნებს.
ცხოვრების ძირითადი მოთხოვნა მდგომარეობს იმაში, რომ განმცხადებელს გარკვეული პერიოდი უნდა ჰქონდეს გატარებული გაერთიანებულ სამეფოში, სანამ მოქალაქეობაზე განაცხადის შეტანის უფლებას მოიპოვებს:
-
ბრიტანეთის მოქალაქეების მეუღლეებისთვის — 3 წლიანი ცხოვრება;
-
პირებისთვის, რომლებიც არ არიან ბრიტანეთის მოქალაქის მეუღლეები — 5 წლიანი ცხოვრება.
ნატურალიზაციისთვის ქვეყანაში ცხოვრების მოთხოვნას გააჩნია სხვა ასპექტებიც:
-
ამ პერიოდების განმავლობაში დასაშვებია გაერთიანებული სამეფოს ფარგლებს გარეთ ყოფნის (არყოფნის) მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობა;
-
ცხოვრება (ბინადრობა) აუცილებლად უნდა იყოს კანონიერი;
-
პირი ფიზიკურად უნდა იმყოფებოდეს გაერთიანებულ სამეფოში განაცხადის შეტანის თარიღამდე ზუსტად 5 წლით ადრე;
-
პირს მოხსნილი უნდა ჰქონდეს საიმიგრაციო შეზღუდვები, რაც, როგორც წესი, ნიშნავს მუდმივი ბინადრობის უფლების (Indefinite Leave to Remain – ILR) ან მუდმივი რეზიდენტის სტატუსის (Permanent Residence) ფლობას (ვინაიდან ამ სტატუსების მიღებას, ძირითადად, 5 წელი სჭირდება, პრაქტიკაში ცხოვრების მინიმალური პერიოდი მეუღლეებისთვისაც კი 5 წელს შეადგენს).
წინამდებარე სტატია განიხილავს მოთხოვნას იმის შესახებ, რომ გაერთიანებულ სამეფოში ცხოვრება აუცილებლად კანონიერი უნდა იყოს.
საიმიგრაციო კანონმდებლობის დარღვევით გაერთიანებულ სამეფოში გატარებული ნებისმიერი დრო არ ჩაითვლება საკვალიფიკაციო ბინადრობის პერიოდში. იმ შემთხვევაში, თუ პირი ცხოვრობდა საიმიგრაციო კანონმდებლობის დარღვევით, „საათი ნულდება“ და საცხოვრებელი ვადის ათვლა თავიდან იწყება მას შემდეგ, რაც ცხოვრება კვლავ კანონიერი გახდება.
რა ითვლება საიმიგრაციო კანონმდებლობის დარღვევად?
მოქალაქეობის საკითხებზე ოფიციალური სახელმძღვანელო ადასტურებს, რომ ნებისმიერი პირი, რომელიც შემოვიდა გაერთიანებულ სამეფოში, თუმცა არ გააჩნია შემოსვლის ან დარჩენის ნებართვა (Leave to Enter/Remain), „ბრიტანეთის მოქალაქეობის შესახებ 1981 წლის აქტის“ მიზნებისთვის მიიჩნევა გაერთიანებულ სამეფოში საიმიგრაციო კანონმდებლობის დარღვევით მყოფად.
BNA 1981-ის 50A მუხლი კონკრეტულად და ამომწურავად განმარტავს „საიმიგრაციო კანონმდებლობის დარღვევით მყოფ“ პირს, როგორც ადამიანს, რომელიც:
-
იმყოფება გაერთიანებულ სამეფოში;
-
არ გააჩნია გაერთიანებულ სამეფოში ცხოვრების უპირობო უფლება (Right of Abode) „1971 წლის საიმიგრაციო აქტის“ მე-2 მუხლის მნიშვნელობით;
-
არ გააჩნია გაერთიანებულ სამეფოში შემოსვლის ან დარჩენის ნებართვა (მიუხედავად იმისა, ჰქონდა თუ არა მას ეს ნებართვა წარსულში);
-
არ გააჩნია ერთიანი სამოგზაურო სივრცით (Common Travel Area) გათვალისწინებული შესაბამისი უფლებამოსილება;
-
არ არის უფლებამოსილი იცხოვროს გაერთიანებულ სამეფოში „ევროპული გაერთიანებების შესახებ 1972 წლის აქტის“ 2(2) მუხლის საფუძველზე მიღებული რომელიმე დებულებით (მიუხედავად იმისა, გააჩნდა თუ არა ეს უფლება წარსულში);
-
არ არის უფლებამოსილი შევიდეს და დარჩეს გაერთიანებულ სამეფოში „1971 წლის საიმიგრაციო აქტის“ 8(1) მუხლის საფუძველზე (ეკიპაჟის წევრები) (მიუხედავად იმისა, გააჩნდა თუ არა ეს უფლება წარსულში); და
-
არ სარგებლობს აღნიშნული აქტის 8(2)-(4) მუხლებით გათვალისწინებული გამონაკლისებით (დიპლომატები, სამხედრო მოსამსახურეები და სხვა სპეციალური შემთხვევები) (მიუხედავად იმისა, სარგებლობდა თუ არა ამ შეღავათით წარსულში).
შინაგან საქმეთა სამინისტროს (Home Office) სახელმძღვანელო დოკუმენტი „ბრიტანეთის მოქალაქეობის მინიჭება დისკრეციული უფლებამოსილებით“ (Naturalisation as a British citizen by discretion) დეტალურად ჩამოთვლის პირებს, რომლებიც არ მიიჩნევიან საიმიგრაციო კანონმდებლობის დამრღვევებად:
-
პირები, რომელთაც აქვთ დიდ ბრიტანეთში ცხოვრების უპირობო უფლება (Right of Abode);
-
პირები, რომელთაც აქვთ შემოსვლის ან დარჩენის ნებართვა (Leave to Enter or Remain);
-
ირლანდიის რესპუბლიკის მოქალაქეები, რომლებიც ბოლოს გაერთიანებულ სამეფოში ჩამოვიდნენ შიდა მგზავრობით ირლანდიის რესპუბლიკიდან;
-
პირები, რომლებიც უფლებამოსილნი არიან იცხოვრონ დიდ ბრიტანეთში ნებართვის გარეშე ევროკავშირის კანონმდებლობის საფუძველზე, ევროპის ეკონომიკური ზონის (EEA) შეთანხმების გათვალისწინებით;
-
გემებისა თუ საჰაერო ხომალდების ეკიპაჟის წევრები;
-
პირები, რომლებიც გათავისუფლებულნი არიან საიმიგრაციო კონტროლისგან;
-
პირები, რომლებიც ჩამოვიდნენ გაერთიანებული სამეფოს პორტში, თუმცა კვლავ იმყოფებიან საიმიგრაციო კონტროლის ზონაში, ან დაკავებულნი არიან, ან მიენიჭათ „დროებითი დაშვება“ (Temporary Admission) ქვეყანაში შემოსვლის უფლების შესახებ ოფიციალური გადაწყვეტილების მიღებამდე.
გარდა ამისა, როდესაც პირი წარადგენს ნამდვილ და დროულ საიმიგრაციო განაცხადს, მისი ნებართვა ხანგრძლივდება „1971 წლის საიმიგრაციო აქტის“ 3C მუხლის საფუძველზე:
-
გადაწყვეტილების ჩაბარებამდე ან განაცხადის გამოხმობამდე;
-
პერიოდში, როდესაც შესაძლებელია გასაჩივრების შეტანა;
-
სააპელაციო საქმისწარმოების მიმდინარეობისას.
ეს შესაძლოა სამართლის საკმაოდ რთული სფერო აღმოჩნდეს და შესაძლოა საჭირო გახდეს იურიდიული კონსულტაცია, თუ საკითხი ეხება იმას, არსებობდა თუ არა 3C მუხლით გათვალისწინებული ნებართვა.
როდის შეიძლება დისკრეციის გამოყენება დარღვევის მიუხედავად?
ნატურალიზაციისთვის არსებობს გარკვეული მოთხოვნები, რომლებიც მკაცრად არის განსაზღვრული და რომელთა უგულებელყოფა ან გაუქმება Home Office-ის თანამშრომლებს არ შეუძლიათ, თუნდაც ისინი თანაგრძნობით იყვნენ განწყობილნი. არსებობს სხვა მოთხოვნებიც, რომელთა გაუქმების უფლებამოსილებაც მოხელეებს კანონით აქვთ მინიჭებული. ამას ეწოდება „დისკრეციული უფლებამოსილება“ (Discretion).
საიმიგრაციო წესების დარღვევის გარეშე ცხოვრება წარმოადგენს ერთ-ერთ იმ მოთხოვნათაგანს, რომლის მიმართაც შესაძლებელია დისკრეციის გამოყენება (მოთხოვნის უგულებელყოფა).
ოფიციალური სახელმძღვანელო ავალდებულებს მოხელეებს, რომ დისკრეცია უნდა იქნეს გამოყენებული მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დარღვევის მიზეზები „აშკარად სცდებოდა პირის კონტროლს, ან თუ დარღვევა იყო ჭეშმარიტად უნებლიე და ხანმოკლე“.
სახელმძღვანელოში მოყვანილია კონკრეტული მაგალითები მოხელეებისთვის:
-
დარღვევა მოხდა იმ დროს, როდესაც განმცხადებელი იყო არასრულწლოვანი, რომლის მშობლებმაც ვერ მოახერხეს მისი ნებართვის მიღება ან განახლება;
-
განმცხადებელი იყო ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი, რომლის მოძალადე პარტნიორმაც ხელი შეუშალა ნებართვის განახლებას;
-
განმცხადებელმა დროულად შეიტანა განაცხადი, თუმცა ის უარყოფილ იქნა (დაუბრუნდა ხარვეზის გამო) და ამის შედეგად აღმოჩნდა დარღვევაში — იმ პირობით, თუ ეჭვქვეშ არ დგას, რომ ფორმა კეთილსინდისიერად იყო შევსებული და ახალი განაცხადი წარდგენილ იქნა უარყოფიდან 28 დღის ვადაში და 2016 წლის 24 ნოემბრამდე;
-
პირმა დაგვიანებით წარადგინა განაცხადი დარჩენის ნებართვაზე, რაც შემდგომ დაკმაყოფილდა, და:
-
განაცხადი შეტანილი იყო წინა ნებართვის ვადის გასვლიდან არაუგვიანეს 28 დღისა და 2016 წლის 24 ნოემბრამდე;
-
თავშესაფრის მოთხოვნის შემთხვევაში, განაცხადი არ იყო შეტანილი ვადის გადაცილებიდან 28 დღეზე მეტი დროის შემდეგ;
-
ნებართვის ვადის ამოწურვასა და ახალი განაცხადის შეტანას შორის პერიოდი შეადგენდა 28 დღეზე მეტს, თუმცა არსებობდა განსაკუთრებული გარემოებები, როგორიცაა ოჯახის წევრის მძიმე ავადმყოფობა ან გარდაცვალება;
-
ვადის გადაცილების პერიოდი დასრულდა 2016 წლის 24 ნოემბერს ან მას შემდეგ და ნებართვა გაიცა საიმიგრაციო წესების 39E პუნქტის (Paragraph 39E) შესაბამისად;
-
-
პირი ქვეყანაში არალეგალურად (ფარულად) შემოვიდა, თუმცა დაუყოვნებლივ გამოცხადდა საიმიგრაციო ორგანოებში, ან გამოვლენილ იქნა სამსახურების მიერ შემოსვლიდან მალევე:
-
აღნიშნული მაქსიმალური პერიოდი, როგორც წესი, არ უნდა აღემატებოდეს 1 თვეს (შესაძლოა იყოს უფრო ხანგრძლივი შემამსუბუქებელი გარემოებების არსებობისას);
-
ასეთ შემთხვევებში შესაძლებელია იმ დარღვევის უგულებელყოფა, რომელიც არსებობდა შემოსვლიდან პირველი განაცხადის (დარჩენის ან თავშესაფრის) გადაწყვეტამდე, იმ პირობით, რომ განაცხადი დაკმაყოფილდა;
-
-
თავშესაფრის ან დარჩენის ნებართვის განაცხადზე მიღებული იყო უარი, თუმცა მოგვიანებით გადაწყვეტილება აღიარებულ იქნა არასწორად და პირს მიენიჭა შესაბამისი სტატუსი.
Home Office არასდროს გამოიყენებს დისკრეციას იმ შემთხვევებში, როდესაც დარღვევა იყო „როგორც არსებითი, ისე განზრახული“. სამინისტროს მიდგომით, ეს მოიცავს შემთხვევებს, როდესაც პირმა წარუმატებლად სცადა გაერთიანებულ სამეფოში დარჩენის ნებართვის მიღება და შემდეგ დარჩა უკანონოდ, ან უკანონო ცხოვრების ისეთ შემთხვევებს, რომელთა საფუძველზეც სტატუსი გაიცა ყოფილი 14-წლიანი წესით ან სპეციალური შეღავათით (Concession). გამონაკლისი შესაძლოა დაშვებულ იქნეს, თუ პირს შედეგად მიენიჭა ლტოლვილის სტატუსი. ლოგიკურად, იგივე მიდგომა გავრცელდება უკანონო ცხოვრების იმ პერიოდებზეც, რომლებიც დასრულდა სტატუსის ლეგალიზებით საიმიგრაციო წესების პირადი ცხოვრების (Private Life) ნაწილის საფუძველზე.
მაგალითი:
კერტისი გაერთიანებულ სამეფოში შემოვიდა როგორც ვიზიტორი და გადააცილა ვიზის ვადას. მოგვიანებით მან შეიტანა განაცხადი დარჩენის ნებართვაზე 14-წლიანი ხანგრძლივი ცხოვრების საფუძველზე და მიიღო მუდმივი ბინადრობის უფლება (ILR).
მიუხედავად იმისა, რომ კერტისი ფლობს ILR-ს და დიდ ბრიტანეთში 5 წელზე მეტია ცხოვრობს, მუდმივი ბინადრობის მინიჭებამდე ქვეყანაში გატარებული ცხოვრების არცერთი პერიოდი არ ჩაეთვლება Home Office-ის მიერ ნატურალიზაციის საკვალიფიკაციო ვადაში. ფაქტობრივად, მისი „დროის ათვლა“ იწყება მხოლოდ იმ მომენტიდან, როდესაც მას მიენიჭა ILR.
კერტისი აწყდება დამატებით პრობლემას „კარგი რეპუტაციის ტესტის“ (Good Character Test) სახითაც. ეს წესი კერტისის მდგომარეობაში მყოფ პირს უკრძალავს ნატურალიზაციაზე წარმატებული განაცხადის შეტანას საიმიგრაციო კანონმდებლობის ბოლო დარღვევიდან 10 წლის განმავლობაში.
Home Office-ს მიაჩნია, რომ ევროპის ეკონომიკური ზონის (EEA) ის მოქალაქეები, რომლებიც ფიზიკურად იმყოფებოდნენ გაერთიანებულ სამეფოში, თუმცა არ გააჩნდათ ცხოვრების უფლება 2004/38 დირექტივის (Directive 2004/38) საფუძველზე, ქვეყანაში იმყოფებოდნენ საიმიგრაციო კანონმდებლობის დარღვევით. ეს მკაფიოდ არის ჩამოყალიბებული სამინისტროს პოლიტიკის დოკუმენტში: „ევროპის ეკონომიკური ზონისა (EEA) და შვეიცარიის მოქალაქეები: თავისუფალი გადაადგილების უფლებები“. 27-ე გვერდზე მოყვანილია მაგალითები, თუ როგორ მუშაობს ეს მიდგომა პრაქტიკაში.
